Het Leerquadrant

Een chique woord, misschien heb je er ooit al van gehoord, maar ik kan het me ook voorstellen dat het nog geen belletje doet rinkelen. Daarom schrijf ik deze blog!

Er zijn veel manieren waarop paarden - of dieren in het algemeen - leren. Operante conditionering is er daar één van en gebeurt continu in de omgang met een paard. ‘Operant’ komt van het Latijnse woord ‘operere’, wat ‘doen’ betekent. Het dier leert hoe bepaald gedrag effect heeft op de omgeving en past gedrag aan om bepaalde consequenties te veroorzaken (appetitieven; prikkels die als prettig worden ervaren) of te voorkomen (aversieven; prikkels die als onprettig worden ervaren).

Welke vormen van operante conditionering er zijn, zie je hieronder schematisch weergegeven. Deze schematische weergave noem je het leerquadrant.

Als we het over het leerquadrant hebben, dan staat de P voor punishment - ofwel straf, hierdoor neemt gedrag af - en de R voor reinforcement - ofwel bekrachtiging, hierdoor neemt gedrag toe. Daarnaast worden de + en - hier wiskundig gebruikt. De + staat voor positive, iets toevoegen, en de - staat voor negative, iets weghalen. Het gaat dus niet om positieve of negatieve emoties, want met positief straffen veroorzaak je absoluut geen positieve ervaring en met negatieve bekrachtiging ben je ook echt niet meteen een paardenmishandelaar. ;)

Kort samengevat zijn dit de onderdelen van het leerquadrant:

Positieve straf: P+, het toevoegen van een aversieve prikkel, om gedrag af te laten nemen
Positieve bekrachtiging: R+, het toevoegen van een appetitieve prikkel, om gedrag vaker voor te laten komen
Negatieve straf: P-, het weghalen van een appetitieve prikkel, om gedrag af te laten nemen
Negatieve bekrachtiging: R-, het weghalen van een aversieve prikkel, om gedrag vaker voor te laten komen

Naast P+, R+, P- en R- zie je ín het schema ook 'extinctie' staan. Extinctie, ofwel uitdoving, vindt plaats wanneer voorheen bekrachtigd gedrag niet meer wordt bekrachtigd, maar ook niet wordt gestraft. Gedrag dooft dan letterlijk uit; het paard heeft geleerd dat het gedrag niet meer wordt opgevolgd door de gehoopte consequentie. Echter verdwijnt gedrag nooit helemaal, dus er kan spontaan herstel optreden. Voordat het gedrag uitdooft, haalt het paard in een wanhopige poging tot bekrachtiging nog één keer alles uit de kast, het paard toont het gedrag in hoge intensiteit, dit noem je de extinction burst - de uitbarsting van gedrag, voordat het uitdooft.

Het leerquadrant gaat dus over manieren waarop een paard leert een gedrag (niet) te laten zien, vanwege de consequentie die eraan hangt. Het gaat hier om leertheorie en niet om methodes. Methodes kunnen gebaseerd zijn op één of meerdere onderdelen uit het leerquadrant, maar paarden leren door alle onderdelen hiervan en zullen gedurende hun leven ook te maken krijgen met alle onderdelen. In latere blogs zal ik meer ingaan op methodes.